Fréttir
Ársskýrsla Amnesty International 2004
Ráđist ađ grundvallargildum. Árásir vopnađra hópa og ríkisstjórna kynda undir tortryggni, ótta og sundrungu
Í dag, 26. maí, er ársskýrsla Amnesty International birt. Í skýrslunni er ađ finna ítarlegt yfirlit um ástand mannréttinda í heiminum í dag og úttekt á störfum samtakanna í ţágu mannréttinda og fórnarlamba mannréttindabrota. Skýrslan skýrir frá ástandi mannréttinda í 155 löndum og í henni er einnig ađ finna greiningu á ţróun mannréttinda í heiminum á síđasta ári.
Tortryggni, ótti og sundrung
Árásir á mannréttindakerfiđ hafa leitt til tortryggni, ótta og sundrungar. Skelfilegar og glćpsamlegar árásir hópa, eins og Al Kaíta, eru raunveruleg ógn viđ öryggi fólks um allan heim. Amnesty International fordćmir allar slíkar árásir, eins og sprengjuárásinar 11. mars s.l. í Madrid og árásina 19. ágúst 2003 á Sameinuđu ţjóđabygginguna í Írak, ţar sem yfirmađur mannréttinda hjá Sameinuđu ţjóđunum Sergio Viera de Mello lést ásamt mörgum samstarfsmönnum. Slíkar árásir á almenna borgara og ţćr stofnanir sem settar hafa veriđ á laggirnar til ađ koma fram međ lausnir og stuđla ađ vernd – eins og Sameinuđu ţjóđirnar og Rauđi krossinn – eru alvarleg ógn viđ réttindi og ţćr stofnanir sem eiga ađ tryggja ţau.
Ţađ veldur einnig ótta ađ grafiđ hefur veriđ undan ţeim grundvallarviđmiđum sem sett eru fram í alţjóđalögum. Áhrifamiklar ríkisstjórnir hafa komiđ í veg fyrir ađ hćgt sé ađ beita ađgerđum sem gćtu verndađ fólk gegn árásum.
Ríkisstjórnir hafa misst sjónar á siđferđilegum skyldum sínum og fórna ţeim grundvallargildum sem sett eru fram í Mannréttindayfirlýsingu Sameinuđu ţjóđanna í blindri sókn sinni eftir "öryggi". Ţessi blinda ţjóđarleiđtoga veitir vopnuđum hópum hćttulegan stuđning.
Hin alţjóđlega öryggisárátta, sem stjórnvöld í Bandaríkjunum hafa haft forgöngu um, skortir alla framtíđarsýn og byggir ekki á grundvallargildum. Brotiđ er á mannréttindum heima fyrir og horft fram hjá brotum erlendis á sama tíma og vopnavaldi er beitt viđ margskonar ađstćđur. Bćđi réttlćti og frelsi hafa skađast og heimurinn er orđinn hćttulegri fyrir vikiđ.
Í ársskýrslu Amnesty International er greint frá ólögmćtum drápum hernámsliđsins og vopnađra hópa í Írak. Pyndingar og slćm međferđ undirstrikar varnarleysi hundruđa fanga, ekki bara í Írak heldur einnig í Guantánamo búđunum á Kúbu, í Afganistan og fleiri stöđum, fanga sem haldiđ er af Bandaríkjunum og stuđningsmönnum ţeirra án ákćru, réttarhalda, ađgangi ađ lögfrćđiađstođ og án ţess ađ njóta ţeirrar verndar sem kveđiđ er á um í Genfarsáttmálunum.
Međ ţví ađ bregđast og vernda ekki réttindi grunađra, setja ríkisstjórnir réttindi allra í hćttu.
"Stríđiđ gegn hryđjuverkum" og stríđiđ í Írak, hafa hrundiđ af stađ nýrri hrinu mannréttindabrota. Innanlandsátök í Tétsníu, Kólumbíu, Súdan, Nepal og Lýđveldinu Kongó eru hulin augum heimsins, en ţar hafa skelfileg grimmdarverk veriđ framin. Ofbeldiđ í Ísrael og á herteknu svćđunum verđur ć alvarlegra, á sama tíma og margar ríkisstjórnir stefna ađ ć meiri kúgun.
Ríkisstjórnir voru helteknar af ógn gereyđingarvopna í Írak, en horfđu fram hjá hinum raunverulegu gereyđingarvopnum sem ógna öryggi allra; óréttlćti og refsileysi, mismunun og rasisma, óheftri verslun međ vopn, ofbeldi gegn konum og misnotkun barna.
Ríkisstjórnir verđa ađ hlusta á ţćr milljónir manna um allan heim sem krefjast réttlćtis. Mannréttindahreyfingin býđur framtíđarsýn byggđa á mannréttindum. Sú sýn vísar okkur veginn til réttlćtis og friđar.
Mannréttindi skipta máli
Í formála Irene Khan ađalframkvćmdastjóra Amnesty International er sjónum beint ađ ţeim árásum á mannréttindi sem einkenndu síđasta ár, bćđi frá vopnuđum hópum og ríkisstjórnum. Ríkisstjórnir og vopnađir hópar hafa hafiđ stríđ gegn grundvallargildum, stríđ sem grefur undan mannréttindum. Ofbeldi vopnađra hópa og aukin mannréttindabrot ríkisstjórna hafa leitt til alvarlegustu árása á mannréttindi og alţjóđleg mannúđarlög sem heimurinn hefur séđ síđustu 50 ár. Ţćr ógnir sem steđja ađ mannréttindum hafa kynt undir tortryggni, ótta og sundrungu. Í ávarpi sínu leggur Irene áherslu á nauđsyn ţess ađ berjast fyrir alţjóđlegu réttlćti.
Heimsvćđing réttlćtisins
Í skýrslunni er greint frá alţjóđlegri áćtlun um mannréttindi sem Amnesty International setti fram á árinu 2003. Áćtlunin og greining á ástandinu er sett fram í einum kafla skýrslunnar.
ˇ Verjast árásum á mannréttindi í "stríđinu gegn hryđjuverkum"
ˇ Verja mannréttindi í stríđsátökum
ˇ Verja réttindi mannréttindafrömuđa
ˇ Endurbćta og styrkja réttarkerfiđ
ˇ Vinna ađ afnámi dauđarefsinga
ˇ Vinna ađ framgangi efnahagslegra, félagslegra og menningarlegra réttinda
ˇ Stöđva ofbeldi gegn konum
ˇ Verja réttindi flóttafólks og farandverkafólk
Ástand í einstökum löndum og heimsálfum
Meginhluti skýrslunnar samanstendur af yfirliti yfir ţau mannréttindabrot sem Amnesty International skráđi á árinu 2003. Gerđ er grein fyrir brotum í 155 löndum og ástandi og ţróun mannréttinda í öllum heimsálfum.
Afríka
Mannréttindaástandiđ í Afríku einkenndist fyrst og fremst af vopnuđum átökum víđa í álfunni, kúgun á pólitískum andstćđingum, ofsóknum á hendur mannréttindafrömuđum, ofbeldi gegn konum og takmörkuđum ađgangi ađ réttlćti fyrir jađarhópa. Ólögleg sala á vopnum og auđlindum, útbreytt refsileysi vegna mannréttindabrota fyrr og nú og margskonar vanrćksla ríkisstjórna í álfunni hafa
leitt til ţess ađ réttindi fólks eru víđast ekki virt. Skortur á virđingu fyrir mannréttindum kemur hvađ verst niđur á varnarlausustu hópunum, konum, börnum, flóttafólki og öđrum sem hafa flosnađ upp frá heimilum sínum, fólki sem ţjáist af eyđni, hinum fátćku og ţeim sem ekki hafa fengiđ neina formlega menntun.
Ameríka
Mannréttindum var áfram fórnađ í álfunni í nafni "öryggis". Flestar ríkisstjórnir álfunnar túlkuđu hugtakiđ "öryggi" mjög ţröngt og brugđust í ţví ađ takast á viđ helstu ógnir sem steđja ađ öryggi fólks, eins og hungri, fátćkt, sjúkdómum og hnignun umhverfisins.
Asía og Eyjaálfa
Pólitísk umrćđa einkenndist af umrćđu um ţjóđaröryggi, nokkrar ríkisstjórnir nýttu sér "stríđiđ gegn hryđjuverkum" til ađ skerđa mannréttindi. Fátćkt og mismunun einkenndi líf milljóna í álfunni, og kom harđast niđur á konum annars vegar og frumbyggjum hins vegar. Skortur á mannréttindavernd einkennir ástandiđ í álfunni og í sumum löndum jukust mannréttindabrot vegna vopnađra átaka.
Evrópa og Miđ-Asía
Ríkisstjórnir um alla Evrópu og Miđ-Asíu héldu áfram ađ grafa undan mannréttindum í nafni öryggis og "stríđsins gegn hryđjuverkum". Međal ađgerđa yfirvalda sem fólu í sér hnignum mannréttindaverndar voru lagasetningar gegn "hryđjuverkum", árásir á réttindi flóttafólks og hömlur á félaga-og tjáningarfrelsi. Grunnfćrnisleg orđrćđa um öryggismál, innflytjendamál og hćlisleitendur ásamt auknu lýđskrumi ýtti undir rasisma og mismunun í garđ minnihlutahópa. Skortur á pólitískum vilja innan Evrópusambandsins til ađ takast á viđ mannréttindabrot innan sambandsins var aukiđ áhyggjuefni.
Miđ-Austurlönd og Norđur Afríka
Stríđiđ í Írak og vopnuđ átök í Ísrael og á herteknu svćđunum og í Alsír kostuđu ţúsundir manna lífiđ. Í ţessum og öđrum löndum á svćđinu, ţ.á.m. í Marokkó og Sádí Arabíu jukust árásir vopnađra hópa gegn almenningi svo og á hernađarleg og önnur skotmörk. Ţrátt fyrir margvísleg loforđ stjórnvalda um endurbćtur viđgengust áfram alvarleg mannréttindabrot. Skortur á mannréttindavernd í lögum viđheldur vanvirđingu fyrir mannréttindum, ţ.á.m. handahófskenndum handtökum, langtíma einangrunarvist, pyndingum og slćmri međferđ, og aftökum í kjölfar óréttlátra réttarhalda.
