Herferð Amnesty International

Ábyrgðarskylda

Stundum eru það opinberir starfsmenn, eins og lögregla, eða öryggissveitir sem eru beinlínis ábyrgir. En í mörgum tilfellum er gerandinn ekki í þjónustu stjórnvalda heldur einstaklingur, hópur einstaklinga eða samtök. Eiginmenn, fjölskyldumeðlimir, læknar, trúarleiðtogar, fjölmiðlar, yfirmenn og fyrirtæki geta allir verið ábyrgir fyrir ofbeldi gegn konum. Amnesty International telur að þessir aðilar verði að virða mannréttindi. Allir hafa grundvallarskyldu að gegna hvað mannréttindi varðar.

Mannréttindasamfélagið varpar ljósi sínu vanalega á stjórnvöld og ábyrgð þeirra að koma í veg fyrir ofbeldi gegn konum, og lítur til þeirra þegar kemur að aðgerðum til að verja konur gegn ofbeldi. Margir aðrir hópar hafa vald yfir lífi kvenna og eiga að sæta ábyrgð þegar þeir fremja ofbeldi gegn konum eða bregðast skyldu sinni að verja konur gegn ofbeldi.

Í mörgum löndum hafa annars konar yfirvöld áhrif á líf kvenna samhliða áhrifum hins opinbera. Ættarhöfðingjar, ættbálkaleiðtogar eða trúarleiðtogar hafa bæði formleg og óformleg völd yfir lífi kvenna. Stundum fremja þeir ofbeldisverk gegn konum; stundum hvetja þeir til slíkra verka eða láta þau líðast. Engu að síður geta slík yfirvöld verið eina haldreipi kvenna í baráttu þeirra fyrir rétti sínum í löndum þar sem að réttarkerfið er óskilvirkt, eða í molum.

Vald yfir lykilréttindum kvenna, eins og menntun og félagslegri þjónustu, liggur oft hjá stjórnvöldum í héraði frekar en landsstjórninni. Þessi stjórnvöld hafa líka vald til að vernda konur gegn ofbeldi, í gegnum lögreglu, dómstóla og athvörf.

Margar af hryllilegustu frásögnunum sem borist hafa af nauðgunum, limlestingum og morðum á konum koma frá nýlegum átökum um heim allan, og þar bera bæði stjórnarherir og vopnaðir hópar mikla ábyrgð. Nauðsynlegt er að draga vopnaða hópa til ábyrgðar fyrir þau ofbeldisverk sem að herir þeirra vinna á konum.

Sérstaklega erfitt getur reynst að sýna fram á hvar ábyrgðarskylda liggur þegar um er að ræða brot sem taka til margra landa. Mansal á konum og stúlkum, misþyrming á farandverkafólki eða flóttamönnum, eða fólki sem er ólöglega í viðkomandi landi vekur upp sérstakar spurningar um hvernig ber að vinna að vernd og hjálp til handa þeim konum, sem að engin stjórnvöld telja sig bera ábyrgð á.

Mannréttindakerfið

Einn árangur af starfi kvenréttindafrömuða hefur verið að sýna fram á að ofbeldi gegn konum er mannréttindabrot. Þetta breytir þeim skilningi að ofbeldi gegn konum sé einkamál og færir umræðuna inn á svið almannahagsmuna og knýr yfirvöld til aðgerða. Sú þróun sem orðið hefur á alþjóðlegum og svæðisbundnum mannréttindaviðmiðum staðfestir þessa ábyrgð yfirvalda.

Með því að skilgreina ofbeldi gegn konum sem viðfangsefni mannréttinda verður umræðan hluti af alþjóðlegri baráttu gegn ofbeldi, sem styður svæðisbundin og alþjóðleg aðgerðanet. Þessi aðgerðanet knýja stjórnvöld til úrbóta, og eiga frumkvæði að alþjóðlegum lagareglum og viðmiðum. Það að nauðgun sé viðurkennd sem stríðsglæpur og glæpur gegn mannkyni í lögum nýs alþjóðlegs sakamáladómstóls er gott dæmi um þessi nýju viðmið.

Mannréttindakerfið skilgreinir einnig ábyrgð ríkisstjórna að alþjóðalögum til að efla og vernda mannréttindi kvenna. Það veitir tæki til að draga ríkisstjórnir til ábyrgðar ef að þær uppfylla ekki skuldbindingar sínar.

Ein áhrifaríkasta kennisetning þessa mannréttindakerfis er sú grundvallarafstaða að mannréttindi séu algild - allt fólk hefur rétt vegna mennsku sinnar. Slík tilvísun til algildis svarar einni algengustu afsökun sem notuð er til að réttlæta ofbeldi gegn konum, að slíkt ofbeldi sé réttlætanlegt af því að það er hluti af viðkomandi menningu. Allt fólk á rétt á að njóta allra mannréttinda, og menning eða hefðir réttlæta ekki brot á grundvallarmannréttindum kvenna.

Baráttan fyrir mannréttindum kvenna hefur ekki verið auðveld. Frjáls félagasamtök, stjórnmálaflokkar og aðrir hópar samfélagsins standa ekki utan hefðbundinna viðhorfa í þjóðfélaginu, og sumir skilja ekki enn að réttindi kvenna séu mannréttindi. Eflaust eru í þeim hópi líka menn sem sjálfir fremja ofbeldi gegn konum.

Í samfélögum sem líta svo á að hlutverk konunnar sé bundið við fjölskylduna hafa mannréttindafrömuðir úr hópi kvenna þurft að glíma við fordóma gegn konum sem taka að sér leiðtogahlutverk. Konur sem að mótmæla mismunun í lögum og venjum mega oft þola ásakanir um svik við trú sína eða menningu, eða fjandskap við stjórnvöld. Þær konur sem að berjast fyrir réttindum sem standa nærri sjálfsmynd kvenna og sjálfræði þeirra, eins og réttinum til kynhneigðar og sjálfsákvörðunarrétt um barneignir, eiga sérstaklega undir högg að sækja.

Þrátt fyrir margar hættur hafa ýmis verkefni og áætlanir sem taka á ofbeldi gegn konum, berjast gegn slíku ofbeldi og vernda konur fyrir ofbeldi vaxið og dafnað síðustu áratugi. Um heim allan er að finna margs konar verkefni sem vinna gegn ofbeldi. Litlir grasrótarhópar kvenna standa að sumum þessara verkefna, stórar alþjóðastofnanir eru að baki öðrum, og stjórnvöld að baki enn öðrum. Síaukin rannsóknarvinna hefur leitt til nákvæmari skilnings á orsökum og afleiðingu ofbeldis gegn konum. Samt heldur ofbeldið áfram.

Herferð Amnesty International

Herferð Amnesty International gegn ofbeldi gegn konum, sem hófst í mars 2004, hefur það markmið að leggja lið baráttu kvennahreyfingarinnar um heim allan.

Skýrslan sem gefin var út við upphaf herferðarinnar sýnir fram á ábyrgð ríkisvaldsins, samfélagsins og einstaklinga við að binda endi á ofbeldi gegn konum. Í henni er reynt að sýna fram á að samvinna kvenna, með stuðningi og samstöðu mannréttindahreyfingarinnar, sé áhrifaríkasta leiðin til að vinna á ofbeldi gegn konum. Herferð Amnesty International miðar að því að virkja bæði konur og karla til að vinna gegn ofbeldi og nota þann ramma sem að mannréttindasamfélagið hefur mótað til að vinna gegn ofbeldi gegn konum.