Drögum ofbeldi gegn konum upp á yfirborðið - staðreyndir og tölur

Eftirfarandi tölfræði lýsir í grófum dráttum umfangi vandamálsins ofbeldi gegn konum í heiminum. Þessar tölur sýna samt ekki raunverulega stærð þessa mannréttindaglæps. Þær geta ekki verið alnákvæmar og tæmandi og skulu þess vegna teknar með fyrirvara. Það vantar kerfisbundnar rannsóknir og tölfræði yfir ofbeldi gegn konum. Margar konur leyna ofbeldi af skömm eða af ótta við gagnrýni, að vera ekki trúað eða að þurfa að þola ennþá meira ofbeldi. Í sumum löndum eru ekki til neinar upplýsingar um þetta vandamál en í öðrum löndum eru til yfirgripsmiklar upplýsingar. Það þýðir þó ekki að vandamálið sé landfræðilegt. Þvert á móti undirstrikar þessi munur nauðsyn á frekari rannsóknum svo hægt sé að vega það og meta.

Heimsþorp

 

Hvernig lýtur ofbeldi gegn konum út ef við smækkum heimsmyndina niður í 1000 manna þorp (tölurnar byggja á tölfræði Sameinuðu þjóðanna, Alþjóða heilbrigðisstofnunarinnar, ríkisstofnana og óháðra samtaka sjálfboðaliða)?

500 eru konur.

Þær hefðu verið 510, en 10 fæddust aldrei vegna kynbundinna fóstureyðinga eða dóu á barnsaldri vegna vanrækslu.

300 kvennanna eru asískar.

167 kvennanna þurfa að þola barsmíðar eða annarskonar ofbeldi einhvern tímann á lífsleiðinni.

100 kvennanna verða fyrir nauðgun eða nauðgunartilraun einhvern tímann á ævinni.  

 

Konur og íbúafjöldinn

 

49,7% jarðarbúa eru konur (3.132.342.000 konur, 3.169.122.000 karlar) (Manntal Sameinuðu þjóðanna).

 

Að minnsta kosti 60 milljónir stúlkna „vantar“ í ýmsar íbúatölur vegna kynbundinnar fóstureyðingar eða vanrækslu vegna þess að þær teljast minna virði en drengir (E, Joni Seager, 2003).

 

Fjölskylduofbeldi

 

  Ofbeldi innan fjölskyldunnar birtist á marga vegu; allt frá líkamlegu ofbeldi á borð við löðrunga, kýlingar, spörk og barsmíðar til andlegs ofbeldis, svo sem hótunum, stöðugum lítillækkunum og niðurlægingum, skömmum og takmörkunum á aðgengi að upplýsingum og hjálp.

 

Um heim allan

 

  Að minnsta kosti ein af hverjum þrem konum, eða sem svarar einum milljarði kvenna, hefur sætt barsmíðum, verið neydd til kynmaka, eða verið misþyrmt á annan hátt einhvern tímann á lífsleiðinni. Oftast tilheyrir ofbeldismaðurinn fjölskyldunni eða er þolandanum kunnugur á annan hátt (L. Heise, M. Gottemoeller, 1999).

Allt að 70% myrtra kvenna falla fyrir hendi sambýlismanns (WHO 2002)

Rúmlega vikulega er tilkynnt um að kona hafi verið myrt af sambýlismanni sínum í Kenýa (Joni Seager, 2003).

Vikulega eru 5 konur myrtar í Sambíu af sambýlismanni eða einhverjum úr fjölskyldunni (Joni Seager, 2003).

Í Egyptalandi hafa 35% kvenna tilkynnt um barsmíðar sem eiginmenn þeirra hafa veitt þeim. Í sumum tilfellum eiga barsmíðarnar sér stað í sjálfri hjónavígslunni (UNICEF (Barnahjálparsjóður Sameinuðu þjóðanna) 2000).

17% kvenna 20 ára og eldri í Bólivíu hafa orðið fyrir ofbeldi síðust 12 mánuðina (WHO 2002).

Kostnaður vegna heimilisofbeldis í Kanada nemur 1,6 milljarði dollara (112 milljörðum íslenskra króna), þar með talinn er lækniskostnaður og framleiðnitap (UNICEF 2000).

Í Bandaríkjum Norður-Ameríku er konu misþyrmt á 15 sekúndna fresti. Í flestum tilfellum er ofbeldismaðurinn eiginmaður fórnarlambsins eða sambýlismaður (Rannsókn Sameinuðu þjóðanna á stöðu kvenna í heiminum 2000).

50% allra myrtra í Bangladesh eru konur sem falla fyrir hendi sambýlismanna sinna (Joni Seager, 2003)

20% kvenna á Nýja-Sjálandi hafa tilkynnt um barsmíðar eða annað líkamlegt ofbeldi framið af sambýlismanni (UNICEF 2000).

42% pakistanskra kvenna sætta sig við ofbeldi á þeirri forsendu að það sé hlutskipti kvenna; 33% finnst þær vera of hjálparvana til að sporna gegn ofbeldinu; 19% mótmæltu og 4% veittu ofbeldinu mótspyrnu (rannsókn gerð í Punjab af hálfu yfirvalda 2001).

36 þúsund kvenna eru daglega lamdar af eiginmönnum sínum eða sambýlismönnum í rússneska ríkjasambandinu, skv. niðurstöðum óháðra sjálfboðaliðasamtaka (OMCT 2003).

Á 5 daga fresti var kona myrt af sambýlismanni á Spáni árið 2000 (Joni Seager, The Atlas of Women).

Um það bil 2 konur eru vikulega myrtar í Bretlandi af sambýlismönnum sínum (Joni Seager, 2003).

 

Kynferðisglæpir

 

Nauðgun er ofbeldisfyllsta form kynferðisglæpa. Nauðgun fylgir jafnframt hætta á ótímabærri þungun eða mögulegri smitun af kynsjúkdómum, þar á meðal HIV og eyðni. Þrátt fyrir það eru nauðgunartilfelli alls ekki alltaf tilkynnt vegna þess að fórnarlambið tengir glæpinn við skömm og efast ennfremur um að gerandanum verði refsað.

 

 Um heim allan

 

Ein af hverjum fimm konum verður fórnarlamb nauðgunar eða nauðgunartilraunar á lífsleiðinni (WHO 1997).

147 konum er nauðgað daglega í Suður-Afríku (Suður-Afríska rannsóknarstofnunin í samskiptum kynþátta 2003).

Í Bandaríkjum Norður-Ameríku er konu nauðgað á 90 sekúndna fresti (dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna, 2000).

Í Frakklandi er 25 þúsund konum nauðgað árlega (Baráttusamtök evrópskra kvenna, 2001).

35,6% tyrkneskra kvenna hafa orðið fyrir nauðgun innan hjónabandsins af og til, þar af 16% margoft (niðurstaða könnunar sem var gefin út 2000, Konur og kynferði í múslimskum þjóðfélögum, WWHR forlagið, Istanbul, 2000).

 

Konur og stríð

 

Ofbeldi gegn konum á átakasvæðum hefur ítrekað breiðst út eins og faraldur. Fjöldanauðgunum hefur margoft verið beitt kerfisbundið sem stríðsvopni. Að auki eru konur þvingaðar líkamlega eða efnahagslega út í vændi á stríðstímum. Stundum sem eina leið þeirra til að framfleyta fjölskyldu sinni. Stríðsátök koma niður á konum á ýmsan annan hátt. Konur og börn eru einnig meirihluti allra flóttamanna heimsins og þeirra sem þurfa að flytjast búferlum innanlands.

 

Um heim allan 

 

80% flóttafólks eru konur og börn (UNHCR, 2001).

Milljónir kvenna og barna eru innlyksa í 34 samfélags-, þjóðernis-, pólitískum og/eða fjölþjóða stríðum víðsvegar um heim (öll yfirstandi þjóðarstríð 1. janúar 2003, CSP (Miðstöð fyrir kerfisbundinn frið).

Tilkynnt var um mansal á konum og stúlkum í 85% af öllum stríðssvæðum heims (Björgum börnunum 2003).

5000 nauðgunartilfelli, að meðaltali 40 á dag, voru skráð í Uvira héraði í Kongó lýðveldinu af kvennasamtökum frá því í október 2002 (Sameinuðu þjóðirnar 2003).

Á milli 250 til 500 þúsund konum, eða um 20% kvenna, var nauðgað í þjóðarmorðunum í Rúanda 1994 (Alþjóðlegi Rauði krossinn, 2002).

Rannsókn á brottflutningi vinnukvenna í Sierra Leone leiddi í ljós að 94% höfðu sætt kynferðisofbeldi, þar á meðal nauðgunum, pyntingum og kynlífsþrælkun (Læknar fyrir mannréttindum, 2002).

Í Írakstríðinu í apríl 2003 og síðar var tilkynnt um nauðganir í Bagdad á að minnsta kosti 400 konum og stelpum, allt niður í 8 ára gömlum (samkvæmt skýrslu Human Rights Watch, 2003)

Í Kólumbíu „hverfur“ kona á 14 daga fresta að jafnaði samkvæmt skýrslu frá Women and Armed Conflict Work Table (UNIFEM 2001).

Um það bil 250.000 kambódískar konur voru neyddar í hjónaband milli áranna 1975 og 1979. talið er að tvö hóphjónabönd hafi átt sér stað að meðaltali í hverju þorpi í Kambódíu meðan Rauðu Khmerarnir voru við stjórnvölinn (UNIFEM).

Milli 20-50.000 konum var nauðgað í Bosníu-Hersegóvínu á fimm mánuðum árið 1992 (IWTC, Women's GlobalNet #212.23rd October 2002).

Í sumum þorpum í Kósóvó var um 30-50% kvenna á barneignaraldri nauðgað af hermönnum Serba (Amnesty International, 27. maí 1999).

 

Skaðlegar hefðir

 

Nærri því sérhvert menningarsamfélag í heiminum tíðkar ofbeldi gegn konum sem er nærri því ósýnilegt af því að það er talið „eðlilegt“ eða „hefðbundið“.

 

Um heim allan

 

Meira en 135 milljón stúlkur og konur hafa mátt sæta limlestingum á kynfærum sínum og um 2 milljón stúlkur eiga slíkt á hættu ár hvert.

82 milljón stúlkur á aldrinum 10-17 munu verða giftar áður en þær ná 18 ára aldri (UNFP).

Limlesting á kynfærum kvenna er stunduð í meira en 28 löndum í Afríku (Amnesty International, 1997)

Í Níger munu 76% fátækustu kvennanna giftast fyrir 18 ára aldur (UNFPA 2003)

Í Egyptalandi hafa 97% giftra kvenna á aldrinum 15-49 mátt sæta limlestingum á kynfærum sínum.

Í Íran voru 45 konur undir tvítugu í arabahéraðinu Khuzestan myrtar af nánum ættingjum á tveggja mánaða tímabili árið 2003, í svokölluðum „ærumorðum“.

Frásagnir af limlestingum á kynfærum kvenna hafa borist frá Asíulöndum eins og Indlandi, Indónesíu, Malasíu og Sri Lanka, og eins meðal innflytjenda í Ástralíu (SÞ 2002).

Nálægt 15.000 dauðsföll verða á Indlandi árlega, sem rekja má til deilna um heimanmund brúðarinnar. Flest þessi dauðsföll verða vegna bruna í eldhúsi, þar sem látið er líta út fyrir að slys hafi orðið (Injustices Studies. Vol. 1, Nóvember 1997)

Limlesting á kynfærum kvenna á sér stað meðal innflytjenda í Danmörku, Frakklandi, Ítalíu, Hollandi, Svíþjóð, Sviss og Bretlandi (SÞ 2002).

 

Dæmi um hvernig ríkisvaldið bregst þolendum ofbeldis gegn konum

 

Mikið skortir á að eðlilega sé greint frá ofbeldi gegn konum. Margvíslegar ástæður varna konum frá því að greina frá því ofbeldi sem þær mega sæta, eins og ótti við hefndaraðgerðir, fátækt, tilfinningaleg tengsl, umhyggja fyrir börnum og ekkert aðgengi að réttarkerfinu. Fá lönd þjálfa lögreglu, dómstóla og heilbrigðisstéttir til að fást við nauðgunarmál.

 

Um heim allan

 

Um 20-70% kvenna, sem hafa mótt þola ofbeldi, sögðu engum frá ofbeldinu þar til að þær voru spurðar fyrir rannsókn, sem Alþjóða heilbrigðismálastofnunin gerði (WHO, Genf, 2002).

Í Suður-Afríku er hlutfall þeirra nauðgunarkæra lágt, sem enda með sakfellingu. Þriðjungur þeirra kæra voru lagðar fram árið 2003 (Ársskýrsla lögreglu fyrir tímabilið mars 2002 - mars 2003).

Í Egyptalandi sögðu 47% þeirra kvenna, sem höfðu mátt sæta ofbeldi, engum frá því (Alþjóða heilbrigðismálastofnunin, 2002)

Í Chile hefur komið í ljós að einungis 3% þeirra kvenna, sem nauðgað hafði verið, tilkynnti atvikið til lögreglu (Alþjóða heilbrigðismálastofnunin, 2002)

Í Bandaríkjunum tilkynntu 16% kvenna, sem nauðgað hafði verið, atvikið til lögreglu; af þeim sem ekki gerðu það tjáði nærri helmingur kvennanna að þær myndu gera það ef þær væru fullvissar að nöfn þeirra og málsatvik myndu ekki birtast opinberlega (National Victim Center / Crime Victims Research and Treatment Center, 1992).

Í Ástralíu kom í ljós að 18% kvenna sem máttu þola ofbeldi á tólf mánaða tímabili sögðu engum frá því (Lýðrannsókn, 1999)

Í Bangladesh sögðu 68% kvenna, sem höfðu verið barðar, engum frá því (Alþjóða heilbrigðismálastofnunin, 2002).

Í Austurríki enduðu 20% nauðgunarmála með sakfellingu á tíunda áratug tuttugustu aldarinnar (London Metropolitan University, 2003).

Á Írlandi leituðu 20% kvenna, sem máttu þola ofbeldi, til lögreglu (Lýðrannsókn, 1999; Alþjóða heilbrigðismálastofnunin, 2002).

Í Rússneska Sambandsríkinu leituðu 40% þeirra kvenna, sem þola máttu ofbeldi innan fjölskyldunnar, ekki til lögregluyfirvalda (International Helsinki Federation for Human Rights, Women 2000 : Russia ):

Í Bretlandi kærðu 13% þeirra kvenna, sem máttu þola nauðgun, atvikið til lögreglu (Joni Seager, 2003).

 

Ofbeldi og refsileysi

 

Ofbeldi gegn konum er oft látið óátalið og sætir engri refsingu. Sum ríki hafa alls engin lög til að varna slíku ofbeldi, önnur hafa gölluð lög, sem að banna sumt ofbeldi gegn konum, en undanskilja annað. Jafnvel þar sem að lagasetning er nægilega góð bregðast mörg ríki þeirri skyldu sinni að framfylgja lögunum með fullnægjandi hætti.

 

Um heim allan

 

Árið 2003 höfðu að minnsta kosti 54 ríki lög, sem að mismunuðu gegn konum (samkvæmt skýrslu sérstaks eftirlitsfulltrúa SÞ um ofbeldi gegn konum).

Í yfirliti áranna 1994-2003, benti sérstakur eftirlitsfulltrúi SÞ um ofbeldi gegn konum á vandamál við lagaframkvæmdir í nærfellt öllum þeim ríkjum sem að skoðuð voru.

79 ríki hafa enga (eða óþekkta) löggjöf gegn heimilisofbeldi (UNIFEM, Not a Minute More, 2003)

Nauðgun innan hjónabands er einungis skilgreind sem sérstakur glæpur í 51 ríki, eftir bestu fáanlegu upplýsingum (UNIFEM, 2003)

Einungis 16 þjóðir hafa löggjöf, sem vísar sérstaklega til kynferðislegra árása, á meðan einungis þrjú hafa löggjöf sem tekur sérstaklega á ofbeldi gegn konum sem sérstökum refsiverðum verknaði í sjálfum sér (Bangladesh, Svíþjóð og Bandaríkin) (UNIFEM 2003)

Svokallaðar „æruvarnir“ (að hluta til, eða fyllilega) er að finna í hegningarlögum Perú, Bangladesh, Argentínu, Ecuador, Egyptalands, Gvatemala, Íran, Ísrael, Jórdaníu, Sýrlands, Líbanon, Tyrklands, Vesturbakkans og Venesúela (SÞ 2002).

 

HIV / Alnæmi

 

Það færist í vöxt að litið sé á ofbeldi gegn konum sem umfangsmikið lýðheilsuvandamál. Ofbeldi getur haft áhrif á fæðingar kvenna auk líkamlegrar og andlegrar heilsu þeirra að öðru leyti. Kynferðisofbeldi gegn konum leiðir til aukinnar tíðni alnæmissmitunar meðal karla á sama aldursskeiði.

 

Um heim allan

 

51% allra þeirra sem lifa með alnæmi í heiminum í dag (yfir 20 milljónir) eru konur (UNIFEM, 2003).

Yfir helmingur nýsmitaðra alnæmissjúklinga í heiminum er ungt fólk á aldrinum 15-24, og yfir 60% HIV-smitaðra ungmenna á aldrinum 15-24 eru konur (UNAIDS, 2003).

55% þeirra 16.000 sem smitast daglega eru konur (UNAIDS, 2003).

Alnæmi er nú ein helsta dánarorsök kvenna á aldrinum 20 til 40 í ýmsum borgum í Evrópu, sunnanverðri Afríku og Norður-Ameríku (UNAIDS, 2003).

Þrjár milljónir einstaklinga létust af alnæmistengdum veikindum árið 2003 (UNAIDS, 2003).