Áhrif vopnaviðskipta

Á hverju ári deyr um hálf milljón karla, kvenna og barna af völdum skotvopna: ein manneskja á hverri mínútu allt árið um kring.

Að stjórnvöld um heim allan hafi ekki komið böndum á vopnasölu í heiminum gerir að verkum að átök eru fleiri og blóðugri; lönd eru föst í fátæktargildru og mannréttindabrot þrífast sem aldrei fyrr.

Þetta þarf ekki að eiga sér stað. Því hefur þessari herferð verið hleypt af stokkunum – til þess að fá fram alþjóðlega vopnasölusáttmála sem koma böndum á vopnasölu í heiminum og þrýsta á aðgerðir í samfélögum víða um heim, einkum og sér í lagi í samfélögum þar sem vopnaeign er almenn og óheft.

Þessi herferð snýr ekki bara að ofbeldi í stríðshrjáðum löndum. Tökum dæmi af brasilískri stúlku.

 Camila Lina var sextán ára þegar hún lamaðist fyrir neðan mitti eftir að hafa orðið fyrir byssukúlu þegar átök brutust út milli vopnaðra öryggisvarða og þjófa. Hún var þarna stödd, á heimleið úr skóla. Hlustið á hvað hún hefur að segja:

„Ég hafði vonir um framtíðina; mig langaði til að ferðast um heiminn, fara á fyrirsætunámskeið og halda áfram að æfa frjálsar íþróttir. Draumar mínir voru tættir í sundur.“ Camila Magalhaes Lina, frá Brasilíu

Á hverri mínútu örkumlast tvær manneskjur af völdum skotvopna.

Ef ekki verða settar strangar reglur um vopnaútflutning munu ótalmargir upplifa það sama og Camila Lina. Fjöldi vopna í umferð mun aukast og í kjölfarið munu stríð dragast á langinn. Enn fleira fólk mun verða neytt til að flýja heimili sín. Fólki verður meinað að rækta þann mat sem það þarf sér til viðurværis eða meinað að afla sér fjár til að geta sent börn sín í skóla. Mannréttindabrot munu halda áfram. Fólk mun festast í fátæktargildrum.

Þetta eru engar ýkjur.

 Samtökin sem standa að þessari herferð verða vitni að þessu á degi hverjum.

 Eina leiðin til að binda enda á þessa hringrás ofbeldis og fátæktar er að koma böndum á vopnasölu. Strax.

Fólk á flótta

Í árslok 2002 voru um 13 milljónir manna flóttamenn í öðrum löndum. Mikill hluti þessa fólks var að flýja styrjaldir og harðstjórn. Meirihluti þessa fólks voru konur og börn. Þessi átök nærðust á hömlulítilli vopnasölu.

Flóttafólk er sérstaklega viðkvæmt fyrir vopnuðu ofbeldi. Á meðan á átökum í Rúanda stóð árið 1994 gerðist það ítrekað að vopnaðar sveitir réðust á flóttamannabúðir, og engar tölur liggja fyrir um þann fjölda flóttamanna sem voru myrtir, pyndaðir, sem var rænt eða nauðgað á meðan á þessum árásum stóð.

Ríkisstjórnir í efnuðum löndum eru reiðubúnar til þess að selja vopn til ríkisstjórna sem nota þau til að fremja gróf mannréttindabrot – en þær eru ekki jafn fúsar að taka við flóttafólki sem flýr ofbeldið í þessum löndum. Meira en milljón flóttamenn sóttu um hæli í Evrópusambandsríkjunum milli 2000 og 2002 og langstærstur hluti þeirra kom frá ríkjum eins og Júgóslavíu, Afganistan, Írak og Tyrklandi. Evrópusambandsríki fluttu út vopn til allra þessara ríkja á níunda og tíunda áratug síðustu aldar.

Skorið á líflínur

„Það  hefur gerst að heilsugæslan lenti í miðpunkti átaka milli glæpagengja. Eitt sinn gat starfsfólkið ekki hætt sér út vegna vopnaðra áta fyrir utan húsið.“ Heilsugæslustarfsmaður í Medellín, Kólumbíu, 2001

Vopnuð átök og greitt aðgengi að vopnum á átakasvæðum gerir starfi hjálparsamtaka og mannréttindasamtaka erfitt fyrir. Það kemur stundum  fyrir að þau verða að draga aðstoð sína til baka til þess að vernda starfsfólk og þá eru oft engir til að leita til um brýnustu nauðsynja eða vegna grófra mannréttindabrota.

Oft ríkir mikil neyð á átakasvæðum og fólk hefur ekki aðgang að einföldustu nauðþurftum vegna átakanna og afleiðinga þeirra. Hjálparsamtök eru þá oft síðasta hálmstráið, líflínan. Þegar slík samtök neyðast til að fara burtu blasir neyðin ein við.

Á átakasvæðum ræna vopnaðir hópar lyfjum og lækningavörum, nemendur eru í stöðugri hættu á leið sinni í skólann ef skólanum hefur þá ekki verið lokað eða hann sprengdur í loft upp.

Þeir sem reyna vinna friðsamlega að lausn vandans verða oft fyrstir fyrir barðinu á vopnuðum ofbeldismönnum – mannréttindafrömuðir, blaðamenn, verkalýðsleiðtogar og aðrir. Þeir verða iðulega bitbein herja stjórnvalda og liðsmanna stjórnarandstæðinga. Hundrað og átján verkalýðsleiðtogar voru drepnir í Kólumbíu milli janúar og október 2002 – á tíu mánaða tímabili. Margir til viðbótar „hurfu“ (sem þýðir oftast að þeir hafa verið drepnir og líkinu hent þar sem enginn finnur það). Þeir sem að ábyrgir eru fyrir þessum morðum hafa ekki þurft að svara til saka.

Ef þér er meinað að njóta læknisþjónustu, menntunar, möguleika á að vinna þér til framfæris – ef þú neyðist til að lifa lífinu í stöðugum ótta við vopnað ofbeldi ef þú tjáir þig; hvaða möguleika hefurðu til að brjóta þér leið úr fátæktinni?

Illmögulegt er að þróa og bæta samfélagið ef ekki ríkir friður og fólk er öruggt um eigið líf og velferð. Hvernig geta samfélög þróast þegar ríkisstjórnir eyða þriðjungi meira í herinn en þau eyða í heilsugæslu?

Útgjöld til hernaðar eru dragbítur á fjárfestingar í menntun og heilsugæslu í mörgum löndum. Talið er að ríki í Afríku, Asíu, Austurlöndum nær og Rómönsku-Ameríku eyði um 1600 milljörðum króna í vopn árlega – en sú upphæð gæti gert þessum sömu löndum kleift að koma á almennri grunnskólamenntun og draga að miklu leyti úr ungbarna- og mæðradauða í löndunum.

Suður-Afríka eyddi 420 milljörðum króna í vopn árið 1999, þar á meðal í kafbáta, herflugvélar, herþyrlur og freigátur. Með þeirri upphæð hefði verið hægt að veita öllum eyðnisjúklingum í Suður-Afríku, en þeir eru fimm milljónir, læknisþjónustu í tvö ár.