Hömlulítil vopnaviðskipti

Dæmi um óhefta vopnasölu

Vopn eru seld í skiptum fyrir demanta í Síerra Leóne, í skiptum fyrir olíu í Angóla, í skiptum fyrir kopar í Nýju-Gíneu, í skiptum fyrir gull og demanta í Kongó og í staðinn fyrir timbur í Líberíu... og það er barátta um þessar auðlindir sem liggur að baki margra þeirra grimmdarverka sem unnin eru í vopnuðum átökum víða um heim. 

Þannig gerist það að auðlindum landa er sóað í vopn sem notuð eru til að halda og treysta yfirráð yfir náttúruauðlindum í stað þess að veita þeim til uppbyggingar í viðkomandi landi. Tökum Rúanda til dæmis. Áður en þjóðarmorðin sem þar voru framin árið 1994, þegar hundruðum þúsunda saklausra borgara var slátrað, gerðist það að þáverandi stjórnvöld í Rúanda, sem ábyrg voru fyrir þjóðarmorðinu, veðsettu teuppskeru landsins til þess að kaupa vopn frá Egyptalandi.

Í kjölfar þjóðarmorðsins fluttu Sameinuðu þjóðirnar fréttir af því að ný stjórnvöld í Rúanda notuðu heri sína til að nýta auðlindir nágrannaríkisins Kongó. Sameinuðu þjóðirnar hafa einnig bent á tengsl milli timburútflutnings Líberíu og vopnasölu til landsins. Þar hefur þessi auðlind verið notuð til að fjármagna langvinna og blóðuga borgarastyrjöld í landinu.

Ef stjórnvöldum er í raun annt um að vernda líf almennings og virða mannréttindi verða þau að gera eitthvað til að hindra verslun með náttúruauðlindir, sem notaðar eru til að borga vopn sem notuð eru til að fremja grimmdarverk.

Úr böndunum

„Þau tala um að drepa hvert annað“

„Krakkarnir koma úr skólunum núna og umræðan snýst um byssur. Hugarfarið er svo miklu illskeyttara núna. Þau tala ekki um að lemja hvert annað. Þau tala um að drepa hvert annað.“ Fyrrverandi starfsmaður unglingamála í London, 2002.

Byssueign og byssudýrkun færist í aukana á Vesturlöndum og í þróunarlöndum. Í löndum þar sem hefð er fyrir því að ganga með vopn á sér hafa ný og miklu hættulegri vopn komið í stað boga og örva. Nú er framboðið á vopnum meira – og – þau eru orðin ódýrari.

Joshua Katta, sem er þorpshöfðingi í Kollowa í Keníu, segir að árið 1967 hafi menn borið gamla og þunga riffla úr fyrri heimsstyrjöldinni og að þeir hafi verið mjög dýrir; hver þeirra kostaði 60 kýr. Árið 1986 var verðið komið niður í 15 kýr og í stað gömlu rifflanna var verið að selja AK-47 sem er mjög öflugur hríðskotariffill. Árið 2001 var verðið á AK-47 riffli komið niður í 5 eða jafnvel fjórar kýr.

Konur og börn eru í sérstakri hættu þegar útbreiðslu slíkra vopna eykst. Heimilisofbeldi getur haft geigvænlegar afleiðingar þegar slík vopn eru á heimilinu. Konum og stúlkubörnum er nauðgað með vopnavaldi þegar þær fara að sækja vatn og eldivið, jafnvel meðan þær dveljast í flóttamannabúðum eða eru í fangelsum. Að minnsta kosti 16.000 konum og stúlkum, að því er talið er, var nauðgað í Rúanda meðan styrjöldin þar varði. Í Bosníu og Króatíu voru þær um um 25.000. þau vopn sem nú eru á markaðnum eru svo létt og meðfærileg að tíu ára barn getur auðveldlega notað þau. Það er því engin furða að um heim allan skuli vera um 300.000 barnahermenn.

Áhrifavaldarnir

„Hermennirnir í Georgíu voru vanir að gefa börnunum byssukúlur að leika sér með og ef þú gafst þeim dálítið af vodka eða sígarettum þá létu þeir þig hafa hvað sem þú vildir – litla byssu eða handsprengju.“ Georgi, 14 ára, Georgíu.

Þegar horft er til áranna 1998 til 2001 græddu Bretland, Frakkland og Bandaríkin meira á útflutningi vopna til þróunarlanda en þessi ríki veittu í þróunaraðstoð.

Vopnaiðnaðurinn er ólíkur öðrum iðnaði. Þar eru engin lög og reglur sem takmarka starfsemina svo nokkru nemi. Það fylgja honum stórfelldar mútugreiðslur og spilling.

Hver hagnast mest á þessum iðnaði? Það eru fimm fastaríki Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna: Rússland, Bandaríkin, Bretland, Kína og Frakkland. Þessi fimm ríki flytja samanlagt út 80% þeirra vopna sem seld eru milli landa.

„Við getum ekki leikið tveim skjöldum. Við getum ekki bæði verið helsti friðarboði heimsins, og helsti vopnasali heimsins.“ (Jimmy Carter, fyrrverandi Bandaríkjaforseti, í framboðsræðu, 1976)