Vopnaiðnaðurinn

Í meira en 98 löndum eru 1135 fyrirtæki sem framleiða smávopn, skotfæri og íhluti.

Þessi tala hækkar jafnt og þétt. Helmingi fleiri ríki framleiða nú smávopn en fyrir fjörutíu árum. Smávopn drepa fleiri almenna borgara en nokkur önnur gerð vopna, samt sem áður eru ekki til nein bindandi alþjóðalög sem hindra að þessi vopn falli í hendur morðingja og þeirra sem fremja gróf mannréttindabrot.

Lönd sjá sjálf um alla stjórn á vopnasölu frá eigin ríki. En oftar en ekki eru þau lög og reglur sem stjórnvöld hafa þó sett svo marklaus og götótt að þau eru gagnslítil eða jafnvel gagnslaus. Og ef eitt ríki stöðvar útflutning á vopnum er ekkert sem hindrar annað ríki í að leyfa útflutning til viðkomandi ríkis.

Hömlulaus iðnaður

Hverjir selja og hverjir kaupa vopn?

Göt í lagasetningu

„[Vopnasala Breta til Angólu og Úganda] gerir staðhæfingar um siðferðislega útflutningsstefnu hlægilega. Ríkisstjórnin hefur sýnt af sér hræsni í þessum efnum og bresk fyrirtæki hagnast. Hendur ríkisstjórnarinnar eru blóði drifnar vegna þessa.“ Norman Lamb, þingmaður, Bretland, 2003

Stjórnvöld í sumum löndum krefjast þess að innlend fyrirtæki sem selja vopn í til útlanda gefi út vottorð um áfangastað vopnanna, hverjum og hvert á að selja vopnin. En vopnasalar geta samt sem áður komið vopnum til viðskiptavina sinna af því að það er auðvelt að sniðganga þetta kerfi – annað hvort vegna þess að yfirvöld gera lítið til að sannreyna hvert vopnin eiga að fara eða vegna þess að slík vottorð eru hreinlega fölsuð. Löndin,sem vopnin eru sögð eiga að fara til, eru oft aðeins áfangastaður á leið þessara vopna á átakasvæði.

Lítum aðeins á Kanada. Kanadamenn seldu 35 herþyrlur til Kólumbíu þrátt fyrir að mannréttindaástand í því landi sé hræðilegt og þrátt fyrir að kanadísk yfirvöld setji strangar reglur um sölu vopna úr landinu.

Hvernig gat það gerst? Það eru gloppur í kanadískum lögum sem gerðu það kleift að selja þyrlurnar til Bandaríkjanna, en það má selja hergögn óhindrað frá Kanada til Bandaríkjanna, og ekkert hindrar að vopnin verði flutt frá Bandaríkjunum og áfram til þriðja lands; í þessu tilfelli Kólumbíu.

Vopnamiðlun er barnaleikur

 Vopnamiðlarar eru milliliðir sem sjá um vopnasölu frá vopnaframleiðendum til vopnanotenda. (þið getið ímyndað ykkur fasteignamiðlara til samanburðar). Margir þessara vopnamiðlara hafa selt vopn til ýmissa af verstu átakasvæðunum í heiminum, til staða þar sem mannréttindi eru þverbrotin, þar sem Sameinuðu þjóðirnar hafa samþykkt að banna að selja vopn; til landa eins og Angóla, Afganistan, Írak, Rúanda og Síerra Leóne.

Þessir vopnamiðlarar starfa í skjóli bankaleyndar í ýmsum löndum og með því að nota flutningafyrirtæki sem kunna að hylja slóð sína.

Það hefur farið í vöxt að fyrirtæki flytji út þekkingu sína á vopnaframleiðslu. Það gerir öðrum og vanþróaðri löndum kleift að framleiða vopn samkvæmt samningi. Slíkir samningar auðvelda fyrirtækjum að sniðganga lög og reglur um útflutning vopna.

Fyrirtæki í að minnsta kosti fimmtán löndum hafa nú þegar veitt slík leyfi til fyrirtækja í um 45 löndum. Mörg þeirra ríkja hafa litla eða enga löggjöf um útflutning vopna og því hægt um vik að selja vopn sem t.d. franskt fyrirtæki má ekki selja úr eigin heimalandi en lætur, með því að láta fyrirtæki í þriðja landi sem hefur framleiðsluleyfi á þessi vopn, selja þau í staðinn.