Bindum enda á „framsal“ og leynilega varðhaldsvist

Amnesty International notar hugtakið „framsal“(e. rendition) þegar átt er við margs konar aðgerðir bandarískra yfirvalda sem felast í að flytja einstaklinga frá einu landi til annars án þess að slíkir flutningar fari í gegnum réttar- eða stjórnarfarslegt ferli, t.d. hefðbundið framsal. Þessar aðgerðir, sem oftast eru leynilegar, varða m.a. flutning á föngum úr „stríðinu gegn hryðjuverkum“ í varðhald til annarra ríkja, móttöku á einstaklingum í varðhald frá erlendum yfirvöldum, og rán á grunuðum einstaklingum af erlendri grund.

„Framsal“ felur yfirleitt í sér margs konar mannréttindabrot, m.a. brottnám, handahófskennda handtöku ásamt varðhaldi og ólöglegum flutningi án málsmeðferðar. Það brýtur einnig gegn fjölmörgum öðrum varnöglum til verndar mannréttindum; t.d. hafa fórnarlömb „framsals“ ekkert tækifæri til að mótmæla varðhaldinu eða handahófskenndri ákvörðun um að senda þau til annars lands.

Bandaríkin og mörg önnur ríki ástunda svokallað „framsal“, sem er ólöglegt athæfi. Það þýðir að flogið hefur verið með marga einstaklinga í hinu svokallaða „stríði gegn hryðjuverkum“ til landa þar sem þeir hafa mátt sæta pyndingum eða annarri illri meðferð og langvinnri varðhaldsvist án ákæru.

Sumir þolendurnir hafa síðar komið fram í fangelsum Bandaríkjamanna, eins og við Gvantanamó-flóa. Aðrir hafa einfaldlega „horfið“ eftir að bandarískir erindrekar handtóku þá eða þeir framseldir í hendur Bandaríkjamönnum.

Um það bil 25 slík framsalsmál hafa komið fram í dagsljósið. Líklegt er þó, í ljósi þeirra sönnunargagna sem fyrir liggja, að hundruð einstaklinga hafi verið framseld.

Þáttur Evrópuríkja í ólöglegu framsali

Evrópskar ríkisstjórnir hafa endurtekið afneitað meðsekt sinni í framsalskerfi Bandaríkjastjórnar. Framsal er ólöglegt en í skjóli þess hefur mörgum verið haldið ólöglega og þeir fluttir leynilega til landa þar sem þeir hafa orðið fórnarlömb glæpa, t.d. pyndinga og þvingaðra mannshvarfa. Sífellt berast fleiri sannanir fyrir tilvist og skipulagi þessa kerfis. Á sama tíma er ljóst að margar ríkisstjórnir Evrópu hafa kosið að líta framhjá fangaflugi innan þeirra yfirráðasvæðis. Ennfremur hafa sum ríki tekið virkan þátt í einstökum framsalsmálum. Flugvellir og lofthelgi Evrópu hafa verið notuð af flugvélum sem eru starfræktar eða teknar á leigu af leyniþjónustu Bandaríkjanna (CIA) og hafa ítrekað tengst framsalsmálum. Starfsmenn nokkurra Evrópuríkja hafa tekið þátt í handtökum á einstaklingum sem átti að framselja. Þeir hafa einnig tekið þátt í yfirheyrslum á framsalsföngum í ríkjum þar sem pyndingar eru daglegt brauð. Skýrslur gefa til kynna að Bandaríkin gætu hafa starfrækt leynilegar varðhaldsstöðvar, svokallaða „svarta staði“, í Austur-Evrópu. Framsalskerfið hefur einnig vakið athygli á því að erlendar leyniþjónustur starfa í Evrópu á ólögmætan hátt og án þess að þær séu dregnar til ábyrgðar á gjörðum sínum. Evrópa vill gjarnan skapa þá ímynd að álfan sé kyndilberi mannréttinda. Réttara er að sumir einstaklingar hefðu ekki þjáðst af pyndingarsárum í fangaklefum víða um heim hefðu Evrópuríki ekki lagt þar hönd á bagga. Sum fórnarlambanna hefðu ef til vill aldrei verið numin á brott hefðu leyniþjónustur Evrópu ekki látið upplýsingar af hendi. Flugvélar CIA hefðu átt erfiðara með að flytja fanga hefðu Evrópuríki ekki opnað flugvelli sína og lofthelgi fyrir þeim. Með öðrum orðum, Evrópa er meðsek Bandaríkjunum.

Hvað þarf að gera?

Í ljósi fyrirliggjandi gagna um framsal og leynilegar fangelsanir verða Evrópuríki að grípa til aðgerða til að tryggja að alþjóðlegar aðgerðir gegn hryðjuverkum leiði ekki til frekari mannréttindabrota í löndum þeirra og tryggja að enginn sé framseldur úr ríkjum þeirra þannig að hann megi eiga á hættu mannréttindabrot annars staðar.

Amnesty International hvetur öll ríki til að stöðva „framsal“, rannsaka og lögsækja alla þá sem ábyrgir eru fyrir mannréttindabrotum sem tengd eru  „framsali“ og tryggja að fórnarlömb og fjölskyldur þeirra fái fullar bætur.

Sjá nánar á:  http://web.amnesty.org/pages/stoptorture-issues-eng