Gvantanamó - mannréttindahneyksli

Í janúar 2002 fluttu bandarísk yfirvöld fyrstu fangana í „stríðinu gegn hryðjuverkum“ í bandarísku flotastöðina við Gvantanamó-flóa á Kúbu. Þrátt fyrir mikil mótmæli á alþjóðavettvangi og gagnrýni sérfræðinga eru hundruð einstaklinga af um þrjátíu þjóðernum enn í haldi þar.

Þessum einstaklingum er meinað að njóta réttar síns samkvæmt alþjóðalögum og haldið við aðstæður sem jafngilda grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð og búa við mikið andlegt álag. Þrír fangar hafa látist í búðunum, að því er virðist eftir að hafa framið sjálfsmorð. Aðrir fangar hafa farið í langvinn hungurverkföll og verið haldið á lífi með því að neyða ofan í þá fæðu með kvalafullum hætti.

Gagnrýnisraddir í Bandaríkjunum og um heim allan hafa orðið háværari eftir því sem fleiri sönnunargögn koma í ljós um víðtækar misþyrmingar á Gvantanamó-föngunum. Amnesty International var meðal þeirra fyrstu sem fór fram á það að búðunum yrði lokað, og mörg önnur samtök, stofnanir og einstaklingar hafa síðan fordæmt búðirnar. Jafnvel George W. Bush Bandaríkjaforseti hefur sagt að hann vilji láta loka Gvantanamó. Hann ætti að láta gera það nú þegar.

Leynileg varðhaldsvist og mannshvörf

Margir þeirra, sem haldið er í Gvantanamó, voru handteknir í átökum í Afganistan. Aðrir voru handteknir utan styrjaldarsvæða, í löndum eins og Gambíu, Bosníu, Egyptalandi, Indónesíu og Taílandi.

Snemma í september 2006 fluttu bandarísk yfirvöld 14 menn til Gvantanamó, sem bandaríska leyniþjónustan, CIA, hafði haldið með leynilegum hætti. George W. Bush, Bandaríkjaforseti viðurkenndi það loks að Bandaríkin hefðu gripið til leynilegrar varðhaldsvistar og mannshvarfa í „stríðinu gegn hryðjuverkum“, en slíkt er glæpur samkvæmt alþjóðalögum.

Ómannúðleg og ólögleg varðhaldsvist

Einstaklingar, sem hafa verið leystir úr varðhaldi og aðrir, sem enn eru í haldi í Gvantanamó, hafa fullyrt að þeir hafi mátt þola pyndingar og aðra grimmilega, ómannúðlega og vanvirðandi meðferð meðan þeir voru í haldi Bandaríkjamanna í Gvantanamó eða annars staðar.

Sumum hinna föngnu hefur verið haldið í öryggisálmum, stundum í allt að 24 klukkustundir, og útivistartími þeirra er mjög takmarkaður. Fangarnir hafa líka mátt þola langvarandi yfirheyrslur, oft í margar klukkustundir í senn, án þess að lögfræðingur sé viðstaddur. Slíkt eykur hættuna á því að staðhæfingar séu þvingaðar fram. Einu óopinberu samtökin sem fengið hafa að hitta fangana eru Alþjóða Rauði krossinn.

AI hefur alvarlegar áhyggjur af því hvaða áhrif ótímabundin varðhaldsvist án sanngjarnra réttarhalda við slíkar aðstæður getur haft á fangana og fjölskyldur þeirra. Vistin í búðunum gerir það að verkum að þúsundir einstaklinga um heim allan mega líða þjáningar og útskúfun.

Sekir uns annað kemur í ljós

Enginn fanganna í Gvantanamó hefur verið dæmdur fyrir refsivert athæfi. Hundruð einstaklinga hafa verið látin laus úr fangabúðunum án ákæru eða nokkurra bóta fyrir þau mörgu ár sem þeir hafa mátt þola varðhaldsvist í Gvantanamó.

Samt flokka bandarísk yfirvöld þá sem þar eru í haldi enn sem „óvinveitta vígamenn“, „hryðjuverkamenn“, eða „hina verstu hinna verstu“, og hafa þar með brotið rétt þeirra til að teljast saklausir uns sekt sannast og rökstyðja með ólögmætum hætti þá ákvörðun sína að meina föngunum margvísleg grundvallarmannréttindi þeirra.

Enginn fanganna í Gvantanamó hefur verið skilgreindur sem stríðsfangi og fengið að njóta þeirra réttinda sem slíkir fangar eiga tilkall til. Enginn þeirra hefur verið færður fram fyrir þar til bæran dómstól til að ákvarða réttarstöðu fanganna eins og kveðið er á um í alþjóðalögum. Bandaríkjastjórn neitar að úrskurða um lagalega stöðu þeirra.

Herdómstólar

Bush Bandaríkjaforseti skrifaði í nóvember 2001 undir lög sem fjölluðu um réttarhöld fyrir herdómstólum sem hefðu vald til að kveða upp dauðadóma. Ekki var gert ráð fyrir að hægt yrði að áfrýja þeim úrskurði til annars dómstigs.

Hinn 29. júní 2006 komst Hæstiréttur Bandaríkjanna að þeirri niðurstöðu að George W. Bush Bandaríkjaforseti hefði farið út fyrir valdsvið sitt með því að leyfa réttarhöld fyrir herdómstólum og komst að þeirri niðurstöðu að hinir fyrirhuguðu herdómstólar væru í andstöðu við bandarísk lög og Genfar-samningana.

Sú niðurstaða byggðist á máli Salim Ahmed Hamdan, sem er 36 ára jemenskur ríkisborgari, og hefur verið fjögur ár í Gvantanamó.

Niðurstaðan var sigur fyrir lögfestu og og mannréttindi og Amnesty International hvatti bandarísk stjórnvöld til að nota hana til að færa alla stefnu stjórnvalda í „stríðinu gegn hryðjuverkum“ til samræmis við bandarísk og alþjóðleg lög.

Þess í stað lagði Bandaríkjaþing blessun sína yfir mannréttindabrot Bandaríkjanna með því að samþykkja ný lög 29. september 2006, er vörðuðu réttarhöld yfir erlendum ríkisborgurum sem haldð er í Gvantanamó. Bush Bandaríkjaforseti skrifaði undir lögin hinn 17. október 2006.

Meira af því sama: vond stefna stjórnvalda verður að vondum landslögum

Lögin, sem samþykkt voru 29. september 2006 brjóta greinilega í bága við alþjóðalög.

Lögin mismuna af því að þau gera ráð fyrir að réttað sé yfir „óvininum“ fyrir herdómstólum þar sem sönnunarbyrðin er veikari en þegar um bandaríska hermenn er að ræða. Þar er Bandaríkjaforseta einnig gert heimilt að kveða upp dauðadóma. Þeir sem Bandaríkjamenn handtaka og skilgreina sem „óvinveitta vígamenn“ munu ekki geta fengið dómara til að úrskurða um lögmæti handtöku sinnar eða þær aðstæður, sem einstaklingunum er haldið í.

Amnesty International berst fyrir því að þessi lög verði afnumin.

Fangar, sem sleppt er úr fangelsi, verða að njóta verndar

Amnesty International hvetur til þess og fagnar að föngum sé sleppt úr haldi í Gvantanamó ef ekki á að ákæra þá og færa fyrir dómstóla. En ekki má senda þá til nokkurs lands þar sem þeir eiga á hættu að verða pyndaðir, teknir af lífi eða þola önnur alvarleg mannréttindabrot. Allir slíkir flutningar ættu að fara fram með upplýstu samþykki viðkomandi einstaklinga.

Þar sem alvarleg ástæða þykir til að hafa áhyggjur af afdrifum þeirra einstaklinga sem sleppt er úr haldi ættu bandarísk yfirvöld að efla viðleitni sína til að finna ríki, þar sem fangarnir geta búið án þessa að eiga frekari mannréttindabrot á hættu, í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Ríki ættu að huga að því að taka á móti föngum sem fara sjálfir fram á að búa í nýju landi, sérstaklega lönd þar sem einstaklingarnir bjuggu áður eða þar sem fangarnir eiga fjölskyldu eða eru tengdir með öðrum hætti.