Guantánamo fyrr og nú

 

30. apríl 1494

Kristófer Kólumbus gistir yfir nótt í Gvantanamó-flóa þegar hann er í sinni annarri för til Ameríku. Hann kallar þessa náttúrulegu höfn „Puerto Grande“.

 

1741

Breskar herdeildir hertaka Gvantanamó-flóa í fjóra mánuði á meðan þeir stríða gegn viðskiptum Spánverja í nýlendum Mið- og Suður-Ameríku.

 

10. júní 1898

Bandarískir landgönguliðar dvelja í Gvantanamó-flóa í stríðinu milli Spánverja og Bandaríkjamanna. Landgönguliðarnir eru fyrstu herflokkar Bandaríkjamanna sem koma á land á Kúbu.

 

23. febrúar 1903

Roosevelt forseti skrifar undir samning við Kúbu um leigu á 45 fermílum lands og vatns í Gvantanamó-flóa fyrir 2000 gullpeninga á ári. Yfirvöld í Washington greiða leigu á hverju ári. Ríkisstjórn Castros innleysir þó ekki ávísanirnar þegar hún kemst til valda.

 

1934

Bandaríkin og Kúba gera nýjan leigusamning sem kveður á um að landið lendi aftur í eigu Kúbverja ef Bandaríkin fara á brott.

 

1. janúar 1959

Bandaríkin meina hermönnum sínum að fara inn á kúbverskt svæði í kjölfar sigurs andspyrnuhópa undir forystu Castros.

 

4. janúar 1961

Bandaríkin og Kúba slíta formlega öllum tengslum. Eisenhower forseti telur það ekki hafa áhrif á flotastöðina við Gvantanamó-flóa.

 

21.-22. október 1962

Almennir borgarar eru fluttir frá flotastöðinni meðan á Kúbudeilunni stendur og hermenn eru sendir í þeirra stað.

 

6. febrúar 1964

Castro skrúfar fyrir vatnsleiðslur til flotastöðvarinnar til aþess ð hefna fyrir handtöku kúbversks veiðimanns við Flórídaskaga. Bandaríkjamenn skera á leiðslurnar, flytja inn vatn og vinna ferskvatn úr sjó.

 

Nóvember 1991

Fjöldi flóttamanna frá Haítí kemur til Gvantanamó-flóa. Þúsundir Kúbverja bætast við árið 1994 þar til að flotastöðin hýsir um 45 þúsund flóttamenn í tjöldum. Flestir Kúbverjar fá hæli í Bandaríkjunum en flestir Haítí-búar eru sendir til síns heima.

 

1996

Síðustu kúbversku flóttamennirnir yfirgefa flotastöðina.

 

Apríl 1999

Ríkisstjórn Bills Clinton íhugar að hýsa þúsundir flóttamanna frá Kosovo í Gvantanamó-flóa. Hætt er við áformin.

 

11. september 2001

Um 3000 einstaklingar láta lífið þegar fjórum flugvélum er rænt og þremur þeirra flogið á byggingar í Bandaríkjunum.

 

14. september 2001

Bandaríkjaþing samþykkir ályktun sem gefur Bandaríkjaforseta fordæmislaust vald til að grípa til aðgerða gegn „þjóðum, samtökum og einstaklingum“ sem hann telur tengjast árásunum 11. september eða annarri skipulagðri hryðjuverkastarfsemi.

 

7. október 2001

Bandaríkin eru í forsvari fyrir árás á ríkisstjórn talibana og meðlimi al-Kaída í Afganistan.

 

13. nóvember 2001

Bush Bandaríkjaforseti gefur úr herskipun um „varðhald, meðferð og réttarhöld yfir ákveðnum erlendum ríkisborgurum í „stríðinu gegn hryðjuverkum““ sem leyfir varnarmálaráðuneyti Bandaríkjanna að halda erlendum ríkisborgurum í ótímabundnu varðhaldi án ákæru. Varðhaldsföngum, sem haldið er samkvæmt þessari skipun, er þannig meinað að véfengja réttmæti dóma fyrir bandarískum, erlendum eða alþjóðlegum dómstólum. Réttað yrði yfir föngunum í herdómstól sem telst ekki sjálfstæður eða hlutlaus dómstóll.

 

28. desember 2001

Minnisblað frá dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna til varnarmálaráðuneytisins kunngerir að dómstólar í Bandaríkjunum ættu ekki að geta tekið fyrir habeas corpus-kröfu frá föngunum vegna þess að Gvantanamó telst ekki innan lögsögu Bandaríkjanna.

 

11. janúar 2002

Vél bandaríska flughersins flýgur með 20 fanga frá Afganistan til Gvantanamó-flóa. Þeir eru fyrstu varðhaldsfangarnir í flotastöðinni og þeim er haldið í vírnetsbúrum í Camp X-Ray.

 

7. febrúar 2002

Bush Bandaríkjaforseti skrifar undir minnisblað sem segir að enginn talibani eða al-Kaída-liði teljist stríðsfangi og að 3. grein Genfarsáttmálans gildi ekki um þá. Greinin kveður á um réttlát réttarhöld og bannar pyndingar, illa meðferð og „skerðing[u] persónulegrar sæmdar, einkum auðmýkjandi og niðurlægjandi meðferð“.

 

27. febrúar 2002

Um tveir þriðju varðhaldsfanganna fara í hungurverkfall til að mótmæla banni við túrbönum. Þetta er fyrsta skipulagða andspyrnan gegn bandarískum embættismönnum í flotastöðinni sem ákveða loks að leyfa túrbana.

  

5. apríl 2002

Fanginn Yaser Esam Hamdi er fluttur frá Gvantanamó í varðhald hersins á meginlandi Bandaríkjanna þegar í ljós kemur að hann hefur bandarískan ríkisborgararétt.

 

25. apríl 2002

Bygging Camp Delta lýkur og fangarnir flytja inn þremur dögum síðar. Í búðunum er rúm fyrir 410 fanga.

 

1. ágúst 2002

Orðsending frá dómsmálaráðuneytinu til Alberto Gonzales, ráðgjafa í Hvíta húsinu, staðhæfir að forsetinn geti leyft pyndingar og heimilað spyrjendum við yfirheyrslur að valda miklum sársauka áður en þeir beita pyndingum. Einnig kemur fram að til séu fjölmargar yfirheyrsluaðferðir sem teljast ill, ómannleg og niðurlægjandi meðferð en myndu ekki teljast til pyndinga. Ekki væri hægt að kæra þessa meðferð samkvæmt bandarískum lögum sem banna útsendurum Bandaríkjanna að grípa til pyndinga utan Bandaríkjanna. Samkvæmt orðsendingunni væri hægt að grípa til kenninga um „nauðsyn“ eða „sjálfsvörn“ til að fyrirbyggja að gerendur beri lagalega ábyrgð á pyndingum, ættu þær sér stað.

 

27. október 2002

Fyrstu föngunum, þremur Afgönum og einum Pakistana, er sleppt úr fangabúðunum.

 

2. desember 2002

Donald Rumsfeld varnarmálaráðherra samþykkir yfirheyrsluaðferðir sem má nota eftir geðþótta í Gvantanamó. Þessar aðferðir eru m.a. að hettuklæða og afklæða fanga, deyfa skynfæri þeirra, láta þá sæta einangrun og dvelja lengi í óþægilegum líkamsstellingum og nota hunda til að „valda streitu“. Rumsfeld dregur samþykktina til baka sex vikum síðar og segir að sækja verði um leyfi til að nota slíkar aðferðir í sérhvert skipti.

 

11. mars 2003

Áfrýjunardómstóll úrskurðar að varðhaldsfangarnir hafi engin lagaleg réttindi í Bandaríkjunum.

 

Apríl 2003

Rumsfeld leyfir yfirheyrsluaðferðir s.s. einangrun, öfgakennt hitastig (mikill hiti eða kuldi) og svefnraskanir.

 

3. júlí 2003

Bush Bandaríkjaforseti úrskurðar að herdómstólar geti réttað yfir sex grunuðum al-Kaída-hryðjuverkamönnum sem dvelja í Gvantanamó. Er það í fyrsta sinn síðan í síðari heimsstyrjöldinni sem slíkt er gert. Tveimur fanganna er síðan sleppt án dóms eða ákæru og þeir fluttir til Bretlands.

 

Maí 2004

Byggingu Camp V lýkur í Gvantanamó. Búðirnar eru byggðar á hönnun „supermax“-öryggisfangelsanna. Fjórum árum áður hafði nefnd Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum gagnrýnt aðstæður í bandarískum „supermax“-fangelsum. Nefndin taldi að aðstæður fanga væru „óhóflega harðræðislegar“.

 

28. júní 2004

Hæstiréttur Bandaríkjanna úrskurðar í máli Rasul gegn Bush um að bandarískir dómstólar geti fjallað um kærur varðandi lögmæti varðhalds á föngum í Gvantanamó.

 

7. júlí 2004

Varnarmálaráðuneyti Bandaríkjanna tilkynnir stofnun herdómstóla til að fara yfir stöðu sérhvers fanga og athuga hvort þeir teljist „óvinveittir bardagamenn“. Lögfræðingum er neitaður aðgangur að dómstólunum, fangar teljast sekir þar til sakleysi þeirra er sannað og dómstóllinn má byggja úrskurð sinn á leynilegum gögnum og vitnisburði sem fenginn er með harðræði.

 

Nóvember 2004

Áfrýjun fangans Salim Ahmed Hamdan fyrir alríkisdómstóli leiðir til þess að herdómstólarnir eru leystir upp.

 

Janúar 2005

Bandaríkin tilkynna rannsókn á misþyrmingum á föngum.

 

Maí 2005

Gefin er út skýrsla sem heldur því fram að verðir hafi farið illa með Kóraninn. Skýrslan er síðan dregin til baka en bandarísk yfirvöld staðfesta fimm tilvik illrar meðferðar.

 

25. maí 2005

Amnesty International krefst þess að fangabúðunum í Gvantanamóverði lokað og í kjölfarið fylgja sams konar kröfur frá sérfræðingum SÞ, fyrrverandi Bandaríkjaforsetum Carter og Clinton, þjóðarleiðtogum í Evrópu og víðar og öðrum mannréttindasamtökum.

 

30. desember 2005

Bush Bandaríkjaforseti skrifar undir lög sem kallast Detainee Treatment Act of 2005. Þau banna illa, ómannlegra og niðurlægjandi meðferð á föngum en takmarka mjög rétt Gvantanamó-fanga til lagalegrar endurskoðunar á lögmæti varðhalds þeirra og þeim aðstæðum sem þeir búa við.

 

10. júní 2006

Bandaríkjaher tilkynnir að þrír fangar hafi hengt sig í klefum sínum og skilið eftir sig sjálfsmorðsbréf sem ekki hafa verið sýnd almenningi.

 

29. júní 2006

Hæstiréttur Bandaríkjanna úrskurðar í máli Hamdan gegn Rumsfeld. Í dómnum segir að Bush forseti hafi farið út fyrir valdsvið sitt með því að skipa herdómstóla til að rétta yfir föngum í Gvantanamó-flóa. Rétturinn telur að fyrirhuguð réttarhöld séu ólögleg samkvæmt lögum Bandaríkjanna og Genfarsáttmálunum. Ennfremur er úrskurðað að fangarnir njóti verndar samkvæmt Genfarsáttmálunum.

 

11. júlí 2006

Ríkisstjórn Bush segir að fangar í haldi Bandaríkjamanna í Gvantanamóog víðar njóti verndar á grundvelli Genfarsáttmálanna.

 

6. september 2006

Bush Bandaríkjaforseti viðurkennir tilvist leynilegra fangelsa CIA víða um heim þar sem grunuðum hryðjuverkamönnum var haldið og þeir yfirheyrðir. Samkvæmt Bush er verið að flytja 14 grunaða hryðjuverkamenn úr varðhaldi CIA til flotastöðvarinnar við Gvantanamó-flóa til að sæta réttarhöldum.

 

17. október 2006

Bush Bandaríkjaforseti skrifar undir lög sem leyfa harðræðislegar yfirheyrslur yfir grunuðum hryðjuverkamönnum og greiða leiðina fyrir starfsemi herdómstólanna. Hann kallar lögin „mikilvægt tæki“ í „stríðinu gegn hryðjuverkum“. Lögin kveða ekki á um nauðsyn lagaaðstoðar fyrir sakborninga og koma í veg fyrir að hinir ákærðu geti fengið skorið úr um réttmæti dóma sinna í ríkisdómstólum.

 

Október/nóvember 2006

Bandaríkjastjórn reynir að stöðva framgang allra habeas corpus-krafa sem lagðar höfðu verið fram fyrir hönd fanga í Gvantanamó áður en lögin um herdómstólana voru samþykkt. Ríkisstjórnin telur að vitneskja hinna fjórtán nýju Gvantanamó-fanga um starfsemi CIA (þ.á.m. yfirheyrsluaðferðir og staðsetningu leynifangelsa) megi ekki koma fram vegna þjóðaröryggis.